بر پايه منابع شيعه ، محمد بن حنفيه فرد منحرفى نبوده و امامت امام سجّاد عليه السّلام را پذيرفته بود . بنابراين در اثبات اين كه واقعا محمد بن حنفيه خود را به عنوان امام براى شيعيان كوفه مطرح كرده ، اشكالاتى وجود دارد و راه حلهايى مىتواند فرض شود كه ابن حنفيه به دست امام سجاد عليه السّلام و براى دور نگاه داشته شدن امام دست به اين اقدام زده است ، گرچه شاهد تاريخى ويژه‌اى اين مطلب را تأييد نمىكند . آنچه در اينجا لازم به يادآورى است ، اين است كه به دلايل مختلفى نمىتوان باور كرد كه امام سجاد عليه السّلام دربارهء مختار فرموده باشد : « يكذب على الله و على رسوله » . « 1 » بويژه اين كه وقتى مختار سر عبيد الله را براى آن حضرت فرستاد ، فرمود : « جزى اللّه المختار خيرا » . « 2 » و نيز آمده است كه در آن هنگام « لم يبق من بنى هاشم أحد الّا قام بخطبة فى الثناء على المختار و جميل القول فيه . » « 3 » از امام باقر عليه السّلام نيز روايت گرديده است : « لا تسبّوا المختار فانه قتل قتلتنا و طلب ثارنا و زوج أراملنا و قسم فينا المال على العسرة » . « 4 » و در برابر سؤال فرزند مختار ، موضع خود را نسبت به مختار به صورتى مثبت ابراز كرد . « 5 » به هر روى ، همانطور كه پيش از اين توضيح داده شد ، جنبش مختار نيز به صورت سياسى مدت چندانى به طول نينجاميد و در سال 67 هجرى توسط زبيريان سركوب گرديد ، با اين حال تأثير خاص خود را بر كوفه از جهت تحريك و زنده نگاه داشتن احساسات شيعى و نيز ايجاد انگيزه در ميان موالى براى شركت در جريانات سياسى به همراه داشت . به دليل انحرافى كه در فوق ذكر شد ، و حتّى مىتوان فرض كرد كه على رغم خواست ابن حنفيه ، ترديدى در ميان برخى براى انتخاب امام وجود داشته است . كسانى بودند كه در انتخاب امام مردد بودند . قاسم بن عوف ، يكى از ياران امام

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 213 ( 2 ) . رجال الكشى ، ص 127 ، خداوند مختار را جزاى خير دهد . ( 3 ) . طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 285 . هيچ‌كس از بنى هاشم نبود مگر آنكه بپاخاسته و بر مختار درود فرستاد و دربارهء او سخن نيكو گفت . ( 4 ) . رجال الكشى ، ص 128 . مختار را دشنام ندهيد . او قاتلين كشته‌هاى ما را كشته ، يتيمان ما را شوهر داده ، و در وقت سختى در بين ما اموالى را تقسيم كرده است . ( 5 ) . همان ، ص 126